Fantasy kontra fantastyka – i cała reszta magicznego zamieszania!🧙♂️
Na początek ważne sprostowanie, bo wielu ludzi wrzuca wszystko, co ma choć odrobinę magii, kosmitów czy nietoperzy z zębami, do jednego worka z napisem „fantasy”. A to trochę tak, jakby powiedzieć, że każda potrawa z mąki to makaron.
Ale spokojnie! Przeszukałem dla Was internety i znalazłem nawet wykładnię Pani Profesor z Uniwersytetu Warszawskiego i ta regułka pięknie wszystko wyjaśnia:
Fantastyka to pojęcie nadrzędne wobec fantasy – oznacza gatunek literacki (i filmowy) cechujący się (w uproszczeniu) tym, że świat przedstawiony jest nierealny, nadprzyrodzony lub należy do odległej przyszłości.
Utwory należące do FANTASY (podgatunku fantastyki) zaś umieszczają wydarzenia w baśniowej scenerii, posługują się motywami związanymi z magią, ze światem nadprzyrodzonym.
Czyli: fantastyka to duży magiczny worek, w którym znajdziesz rodzaje fantasy, science fiction i horrory. 🎩✨
Tak więc, skoro mamy już wszystko wyjaśnione, drodzy rycerz, wiedźmy i czytelnicy z krwi i kości – przyjrzyjmy się jakie mamy rodzaje fantasy: od tych epickich i heroicznych po mroczne i steampunkowe.
A już następnym razem powalczymy z podgatunkami sci-fi i horrorów (więc naostrzcie miecze, pogłaszczcie smoka i… jazda!). 🚀🐉
Rodzaje fantasy, czyli jak nie zgubić się w zaczarowanym lesie gatunków 🔮
Fantasy to nie tylko smoki, elfy i czarodzieje (choć nie ukrywajmy, bez nich świat byłby smutny jak poniedziałkowy poranek bez kawy). To cały wachlarz gatunków, od epickich sag po mroczne historie, w których nawet miecze mają depresję. Dziś zapraszam cię aby zerknąć na najważniejsze rodzaje fantasy, z przymrużeniem oka, ale i z konkretnymi przykładami, które warto znać.
Mały TIP – jeśli klikniesz tytuł w przykłądach, przeniesiesz się do portalu lubimyczytać.pl i będziesz mógł sobie poczytać opinię.
High fantasy – epickość w czystej postaci 🏰
High fantasy (zwane też epic fantasy lub hero’s quest) to najpełniejsza, najbardziej monumentalna forma fantastyki. To tu światy są w pełni wykreowane z własną geografią, religiami, kulturami i językami, które często wymagają osobnego atlasu i słownika. Fabuła obejmuje losy całych cywilizacji, a każda bitwa ma wagę boskiego konfliktu. Bohaterowie mierzą się nie tylko z orkami i smokami, ale też z moralnymi rozterkami czy misją od których zależą losy świata (albo przynajmniej kilku królestw). To gatunek, w którym miecze błyszczą, magia płonie, a czytelnik wie, że wyrusza w podróż, z której nie wróci ten sam.
Przykłady:
- „Władca Pierścieni” – J.R.R. Tolkien (czyli klasyka, od której wszystko się zaczęło)
- „Malazańska Księga Poległych” – Steven Erikson (świat tak skomplikowany, że nawet bogowie muszą robić notatki)
Low fantasy – magia schowana pod płaszczem rzeczywistości 🧹
Jak jest high, to musi być i low. W tym przypadku mniej znaczy więcej. Low fantasy przenosi nas do światów bardziej przyziemnych, takich, które wyglądają znajomo, choć tu i ówdzie czai się coś niezwykłego. Magia nie jest tu codziennością, lecz rzadkim i często niepożądanym zjawiskiem. Bohaterowie raczej w nią nie wierzą, a jeśli już się z nią zetkną, to zwykle kończy się to zdziwieniem, strachem albo tragicznym finałem (lub wszystkim naraz).
To gatunek o ludziach z krwi i kości – często zmęczonych życiem, moralnie niejednoznacznych i gotowych zrobić to, co trzeba, by przetrwać. Mniej błyszczących mieczy, więcej błota, potu i politycznych intryg a zdecydowanie mniej magii i potwornych potworów.
Przykład:
- „Pierwsze Prawo” – Joe Abercrombie (sarkazm, przemoc i filozofia życia z toporem w ręku)
Urban fantasy – magia w dżinsach i na parkingu pod Tesco 🌆
Urban fantasy przenosi magię do współczesnego świata. Bohaterowie mieszkają w miastach, korzystają z telefonów i internetu, ale w ich rzeczywistości czają się demony, duchy i czarodzieje incognito. To idealne połączenie codzienności z nadprzyrodzonym, tam gdzie za rogiem kawiarni może czaić się wilkołak, a detektyw jest w stanie rozwiązać sprawę tylko dzięki zaklęciu.
Przykłady:
- „Dresden Files” – Jim Butcher (czarodziej-detektyw w Chicago, który wie, że magia i biurokracja to największe zło)
- „Amerykańscy bogowie” – Neil Gaiman (gdy dawni bogowie kłócą się z nowymi o uwagę ludzi i kliknięcia)
Dark fantasy – tam, nawet wampiry mają koszmary 🕯️
To fantasy, które nie boi się mroku. Światy są brudne, pełne krwi, bólu i beznadziei. Magia jest tu bardziej przekleństwem niż błogosławieństwem, a potwory mają ludzkie twarze. Dark fantasy często łączy elementy horroru i filozofii, pokazując, że nie zawsze istnieje jasna granica między dobrem a złem.
Tu nie ma happy endów – jest za to filozofia, krew i cierpienie.
Przykłady:
- „Mroczna Wieża” – Stephen King (western, horror i apokalipsa w jednym magicznym koktajlu)
- „Wrona z Madenfal” – Przemysław Osowski -> recenzja książki
Historical fantasy – magia spotyka historię ⚔️
W tym podgatunku historia i magia tańczą razem walca. Prawdziwe wydarzenia historyczne zostają wzbogacone o czarodziejów, duchy i boskie interwencje. Autorzy często umieszczają akcję w konkretnych epokach – od starożytności po XIX wiek – dodając do nich elementy nadprzyrodzone, które zmieniają bieg dziejów. To gatunek dla miłośników historii, którzy lubią, gdy do kronik wkrada się czar.
Przykłady:
- „Cykl krzyżacki” – Dariusz Domagalski (krzyżacy, magia i polska historia z pazurem)
- „Psy Pana” – Marcin Świątkowski -> recenzja książki
Mythic fantasy – gdy bogowie schodzą na ziemię 🐉
Mythic fantasy czerpie garściami z mitów, legend i ludowych wierzeń. Opowieści mają często ton baśniowy lub poetycki, a w fabule pojawiają się bogowie, herosi i stworzenia rodem z dawnych podań. To literatura, która pachnie dymem z ogniska, w którym snuje się stare historie o świecie, który był kiedyś pełen cudów.
Przykłady:
- „Obiat” – Antologia słowiańska (świat grozy i magii pełnego zapomnianych bóstw)
Sword and sorcery – akcja, krew i zero filozofii 🗡️
Tutaj nie ma czasu na refleksje o sensie życia. Sword and sorcery to szybkie tempo, walka, przygoda i bohater, który najczęściej działa impulsywnie, z mieczem w dłoni i błyskiem w oku. To pulpowa esencja fantasy – krótsze formy, dynamiczna akcja, proste cele (przetrwać, zarobić, zabić potwora, uciąć głowę).
Gatunkowi patronują Conani, Elryki i wszyscy, którzy uważają, że refleksja filozoficzna to strata czasu.
Przykłady:
- „Conan Barbarzyńca” – Robert E. Howard (klasyka gatunku i symbol męskiej przygody bez koszuli)
- „Elryk z Melniboné” – Michael Moorcock (ciemniejsza, bardziej introspektywna wersja Conana)
Young Adult fantasy – magia, hormony i pierwsze buziaczki 🧙♀️
YA fantasy to historie dla młodszych czytelników, ale często tak dobrze napisane, że dorośli też po nie sięgają. Bohaterowie są młodzi, emocje buzują, a w tle czają się magia, przygoda i nieuniknione dojrzewanie. To opowieści o przyjaźni, miłości i wyborach, które definiują całe życie.
Przykłady:
- „Harry Potter” – J.K. Rowling (czyli szkolne życie z dodatkiem czarów i Voldemorta)
- „Baśniobur” – Brandon Mull (młodzieżowa przygoda w magicznym Borze)
Heroic fantasy – bohaterowie z wielką misją 🦸
To klasyczne fantasy o wielkich czynach i jeszcze większych sercach. Bohaterowie mają jasno określony cel – pokonać zło, uratować świat, przywrócić równowagę. Nie brakuje tu odwagi, poświęcenia i momentów, gdy orkiestra gra, a wiatr rozwiewa peleryny.
Przykład:
- „Kane” – Karl Edward Wagner (awanturnik nie do zajechania)
Science fantasy – magia w laboratorium ⚙️
Science fantasy to ciekawa hybryda – magia i technologia współistnieją, czasem wręcz się przenikają. Czary mogą być nauką, a nauka może wyglądać jak magia. To idealny gatunek dla tych, którzy nie potrafią wybrać między mieczem a statkiem kosmicznym więc czemu tego nie połączyć?
Przykłady:
- „Pan Lodowego Ogrodu” – Jarosław Grzędowicz (podróż do przedziwnego świata)
- „Star Wars” – George Lucas (bo „Moc” to po prostu magia w galaktycznej wersji)
Steampunk fantasy – magia napędzana parą 🔩
To świat, w którym magia i technologia parowa idą ramię w ramię. Gogle, cylindry, maszyny na parę, mechaniczne wynalazki i czary w stylu retro – oto znak rozpoznawczy steampunku. Często akcja dzieje się w alternatywnym XIX wieku lub w świecie, gdzie para zastąpiła elektryczność.
Przykłady:
- „Maszyna różnicowa” – William Gibson i Bruce Sterling (co by było, gdyby komputer wynaleziono w epoce wiktoriańskiej)
- „Nerwy ze stali” – Anna Van Stennbergen -> recenzja książki
Zakończenie: magia nigdy się nie kończy 🧠
Jak widzicie, fantasy to nie tylko smoki i miecze, ale cała galaktyka gatunków i magicznych klimatów.
A ja, niczym kronikarz w kapeluszu maga, mogłem przecież coś pominąć. 🧐
Znasz jeszcze inne rodzaje fantasy, o których nie wspomniałem? Masz swoją ulubioną książkę, która idealnie pasuje do jednego z nich albo wymyka się wszystkim klasyfikacjom?
💬 Daj znać w komentarzu!
Może razem odkryjemy nowy gatunek, o którym nikt jeszcze nie słyszał!
Do przeczytania (lub posłuchania)! 🎧📖
Twój blogowy przewodnik po krainach wyobraźni
Zapraszam również do obserwowanie mojego kanału na Instagramie
Super wpis!
Dziękuję z całego serca!